Cồng chiêng Tây Nguyên trong dòng chảy văn hoá Việt
“Vào với Gia Lai nhé các bạn, vào đi để biết cuộc sống và con người Tây Nguyên thế nào chứ!”. Cùng với những lời mời chân thành mà rất đỗi bình dị và không quên cái bắt tay thật chặt mà ông Phan Xuân Vũ - Giám đốc Sở VH,TT&DL đã dành cho chúng tôi trong chuyến công tác mới đây của ông tại Hà Nội…
Đã sẵn sàng cho khai mạc
Vâng! Chúng tôi phải vào chứ, vào để biết mảnh đất và con người Tây Nguyên khác với những miền đất mà chúng tôi đã từng đến…hơn nữa là để xem công tác chuẩn bị cho “Festival Cồng chiêng quốc tế năm 2009 tại Gia Lai” sắp được tổ chức tại mảnh đất đến đâu rồi.
Đón chúng tôi tại Cảng hàng không Fleiku - ông Vũ tươi cười báo tin: “Còn tháng rưỡi nữa mới diễn ra Festival nhưng trong này đã gần như chuẩn bị xong và…ngày nào cũng như Festival”. Trên xe về Sở VH,TT&DL ông Vũ liên tục giới thiệu với chúng tôi từng địa điểm khi xe đi qua, nơi mà các hoạt động Festival sẽ diễn ra từ 12 đến 15/11 sắp tới. Kia là Quảng trường 17/3 đang được san ủi, nơi đây được xây dựng để làm sân khấu, triển lãm, công viên Đồng Xanh, công viên Diên Hồng, Khu du lịch sinh thái và Lễ hội về nguồn…đây là Bảo tàng Mỹ thuật của tỉnh nơi trưng bày các sản phẩm du lịch để phục vụ khách tham quan.
Vâng! Chúng tôi hiểu tâm lý của anh cũng như của những con người Tây Nguyên trong thời gian này lắm chứ. Công tác chuẩn bị cho Lễ khai mạc và các hoạt động khác của Festival cồng chiêng quốc tế đầu tiên ở Tây Nguyên đang được hoàn tất. Gia Lai đang náo nức đợi bạn gần xa đến chung vui trong ngày hội lớn…Festival Cồng chiêng quốc tế năm 2009 tại Gia Lai là hoạt động nhằm tôn vinh giá trị của không gian văn hoá cồng chiêng Gia Lai nói riêng và của Tây Nguyên nói chung. Festival nhằm bảo tồn, phục hồi giá trị của kiệt tác di sản truyền khẩu và phi vật thể của nhân loại "Không gian văn hoá cồng chiêng Tây Nguyên".
Đây chũng là dịp để Gia Lai tuyên truyền, vận động đồng bào các dân tộc trong tỉnh giữ gìn và phát huy bản sắc văn hoá và truyền thống đoàn kết của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế- văn hoá- xã hội; quảng bá đất nước và con người Gia Lai với bạn bè trong nước và quốc tế.
Theo báo cáo của Sở VHTT&DL Gia Lai, Festival Cồng chiêng quốc tế 2009 tại Gia Lai có sự tham gia của 34 tỉnh, thành có cồng chiêng cùng 5 nước trong khu vực. Lần đầu tiên, Gia Lai đón tiếp khoảng 3.000 người tham gia lễ hội. Cùng với lễ khai mạc và bế mạc ngày hội sẽ được dàn dựng công phu, trong những ngày diễn ra lễ hội còn diễn ra hàng chục hoạt động phong phú như: trình diễn cồng chiêng, thi chỉnh chiêng, thi tạc tượng, phục dựng các lễ hội: đón năm mới (có tổ chức đâm trâu), lễ Pơthi (Bỏ mả), hội thảo về bảo tồn và phát huy các giá trị văn hoá cồng chiêng Tây Nguyên, xúc tiến đầu tư và triển lãm…
Song song với những công tác chuẩn bị của Sở VH,TT&DL, UBND tỉnh Gia Lai cũng đã ban hành Kế hoạch tổng thể về Festival Cồng chiêng Quốc tế năm 2009 tại Gia Lai. Theo đó, khác với kế hoạch được công bố trong cuộc họp báo được tổ chức tại Hà Nội và TP. HCM trước đó, dự kiến Festival Cồng chiêng Quốc tế năm 2009 tại Gia Lai từ 12 đến 15/11/2009 sẽ có 15 hoạt động chính. Ngoài lễ Khai mạc và Bế mạc được tổ chức tại Quảng trường 17-3 TP Pleiku, tỉnh Gia Lai, Festival còn có nhiều hoạt động đáng chú ý khác như: Trình diễn cồng chiêng từ 13 - 15/11/2009 tại Quảng trường 17-3, công viên Đồng Xanh...; Phục dựng Lễ đâm trâu mừng chiến thắng tại Khu du lịch sinh thái và lễ hội Về nguồn ngày 14/11/2009; Trình diễn chỉnh chiêng từ 14 - 15/11/2009 tại Công viên Diên Hồng; Và đặc biệt để những người dân Hà Nội chưa một lần đến mảnh đất Tây Nguyên cũng như chưa hiểu về cồng chiêng Tây Nguyên thì Triển lãm ảnh các học giả Pháp trước 1954 về “Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên từ 5 - 15/11/2009 tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam - Hà Nội sẽ đem đến một cái nhìn sâu hơn về văn hoá cũng như đời sống của đồng bào các dân tộc trên mảnh đất này...
Hồi hộp…đếm ngược thời gian
Chúng tôi đến xã Ia Mơ Nông - huyện Chư Păh vào buổi chiều muộn, mặc dù đây là giờ nghỉ ngơi nhưng thật ngạc nhiên bởi tiếng cồng chiêng vẫn vang lên đâu đó rất gần. Tiếng chiêng huyền ảo đưa chúng tôi đến với làng Mơ Rông Yố, thì ra Đội cồng chiêng của làng đang tập luyện, không khí thật đầm ấm thật khó tả khi bước chân vào không gian này. Mọi người ngồi quây quần bên nghệ nhân Rơ Chăm Vêk chỉnh chiêng để chuẩn bị cho Festival. Hỏi ra mới biết đây là những chiếc chiêng quý nhất mà người dân nơi đây còn lưu giữ cũng được đem ra chỉnh lại để chuẩn bị cho ngày hội lớn của cồng chiêng Tây Nguyên. Chiều muộn nhưng trước nhà rông văn hóa của làng, các nam thanh nữ tú tập luyện khá say mê, hứng thú... Tất cả dường như đã sẵn sàng cho ngày hội lớn để cồng chiêng Tây Nguyên một lần nữa vọng vang đầy kiêu hãnh trong Festival Cồng chiêng Quốc tế năm 2009 tại Gia Lai.
Ở làng Mơ Rông Yố trong những năm gần đây nhờ sự hỗ trợ của Ðề án bảo tồn không gian văn hóa cồng chiêng, văn hóa cồng chiêng đang được tiếp nối cho thế hệ trẻ. Nghệ nhân Rơ Chăm Vêk, người đã dồn hết tâm huyết của mình để bảo tồn cồng chiêng của làng cho biết: “Trước đây, do cuộc sống khó khăn, một số bà con đem cồng chiêng bán lấy tiền, một số thanh niên bị ảnh hưởng của văn hóa hiện đại nên quay lưng với văn hóa cồng chiêng, khiến đã xảy ra “chảy máu cồng chiêng” như báo chí phản ánh. Còn nay thì khác rồi, nhất là sau khi Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên được công nhận là Kiệt tác truyền khẩu và phi vật thể của nhân loại thì không ai đem cồng chiêng bán lấy tiền bạc nữa. Thanh niên, thiếu niên cũng nhận ra giá trị của văn hóa truyền thống của dân tộc mình vì vậy đã ra sức giữ gìn, phát huy”. Nhìn sâu vào mắt ông chúng tôi thấy hiện rõ sự vui vẻ, niềm tự hào khi bà con trong làng đã nhận ra giá trị của văn hoá truyền thống của đồng bào.
Hết sự ngạc nhiên này đến bất ngờ khác, tôi được biết để văn hoá cồng chiêng đi sâu vào mỗi tiềm thức dân làng thì mỗi tuần một lần, vào các ngày thứ bảy, chủ nhật Nghệ nhân Rơ Chăm Vêk lại cùng các nghệ nhân trong làng tổ chức truyền dạy cho thanh niên, thiếu niên tập đánh cồng chiêng, người biết kèm người chưa biết, để làm sao cho mỗi người phải biết kỹ thuật đánh được sáu cái chiêng trong một bộ chiêng của dân tộc Gia Rai. Với sự đầu tư của tỉnh, sự nỗ lực của các nghệ nhân trong làng, đến nay, mỗi khi gia đình nào trong làng Mơ Rông Yố có việc, tiếng cồng chiêng lại ngân vang khắp buôn, làng.
Đôi điều trăn trở
Festival Cồng chiêng quốc tế 2009 tại Gia Lai nhằm tôn vinh vị trí, ý nghĩa của văn hóa cồng chiêng trong truyền thống sinh hoạt văn hóa cộng đồng, các lễ hội truyền thống dân tộc, các nghi lễ và những tập tục... đây cũng là không gian để văn hóa cồng chiêng tồn tại và phát triển đã được những người thực hiện đề án nhận thức rõ, quan tâm khôi phục và bảo tồn. Tuy nhiên, trình diễn cồng chiêng không còn nguyên thủy như trước đây mà đã bị sân khấu hóa nhiều. Hy vọng rằng Festival diễn ra đi đôi với công tác bảo tồn hiện nay, thì việc phải tiếp tục tăng cường tuyên truyền, tổ chức các lớp truyền dạy đánh cồng chiêng ngay tại buôn, làng, thì điều quan trọng là phải tạo được không gian diễn tấu gần gũi, đưa cồng chiêng trở lại với môi trường nguyên thủy của nó mới là cách bảo tồn đúng hướng. Chỉ với những cách làm như vậy, cho đến nay, các buôn, làng ở Gia Lai không chỉ giữ gìn được cồng chiêng mà còn đưa văn hóa cồng chiêng "hòa nhịp" với cuộc sống đương đại.
Vâng! Chúng tôi phải vào chứ, vào để biết mảnh đất và con người Tây Nguyên khác với những miền đất mà chúng tôi đã từng đến…hơn nữa là để xem công tác chuẩn bị cho “Festival Cồng chiêng quốc tế năm 2009 tại Gia Lai” sắp được tổ chức tại mảnh đất đến đâu rồi.
Đón chúng tôi tại Cảng hàng không Fleiku - ông Vũ tươi cười báo tin: “Còn tháng rưỡi nữa mới diễn ra Festival nhưng trong này đã gần như chuẩn bị xong và…ngày nào cũng như Festival”. Trên xe về Sở VH,TT&DL ông Vũ liên tục giới thiệu với chúng tôi từng địa điểm khi xe đi qua, nơi mà các hoạt động Festival sẽ diễn ra từ 12 đến 15/11 sắp tới. Kia là Quảng trường 17/3 đang được san ủi, nơi đây được xây dựng để làm sân khấu, triển lãm, công viên Đồng Xanh, công viên Diên Hồng, Khu du lịch sinh thái và Lễ hội về nguồn…đây là Bảo tàng Mỹ thuật của tỉnh nơi trưng bày các sản phẩm du lịch để phục vụ khách tham quan.
Vâng! Chúng tôi hiểu tâm lý của anh cũng như của những con người Tây Nguyên trong thời gian này lắm chứ. Công tác chuẩn bị cho Lễ khai mạc và các hoạt động khác của Festival cồng chiêng quốc tế đầu tiên ở Tây Nguyên đang được hoàn tất. Gia Lai đang náo nức đợi bạn gần xa đến chung vui trong ngày hội lớn…Festival Cồng chiêng quốc tế năm 2009 tại Gia Lai là hoạt động nhằm tôn vinh giá trị của không gian văn hoá cồng chiêng Gia Lai nói riêng và của Tây Nguyên nói chung. Festival nhằm bảo tồn, phục hồi giá trị của kiệt tác di sản truyền khẩu và phi vật thể của nhân loại "Không gian văn hoá cồng chiêng Tây Nguyên".
Đây chũng là dịp để Gia Lai tuyên truyền, vận động đồng bào các dân tộc trong tỉnh giữ gìn và phát huy bản sắc văn hoá và truyền thống đoàn kết của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế- văn hoá- xã hội; quảng bá đất nước và con người Gia Lai với bạn bè trong nước và quốc tế.
Theo báo cáo của Sở VHTT&DL Gia Lai, Festival Cồng chiêng quốc tế 2009 tại Gia Lai có sự tham gia của 34 tỉnh, thành có cồng chiêng cùng 5 nước trong khu vực. Lần đầu tiên, Gia Lai đón tiếp khoảng 3.000 người tham gia lễ hội. Cùng với lễ khai mạc và bế mạc ngày hội sẽ được dàn dựng công phu, trong những ngày diễn ra lễ hội còn diễn ra hàng chục hoạt động phong phú như: trình diễn cồng chiêng, thi chỉnh chiêng, thi tạc tượng, phục dựng các lễ hội: đón năm mới (có tổ chức đâm trâu), lễ Pơthi (Bỏ mả), hội thảo về bảo tồn và phát huy các giá trị văn hoá cồng chiêng Tây Nguyên, xúc tiến đầu tư và triển lãm…
Song song với những công tác chuẩn bị của Sở VH,TT&DL, UBND tỉnh Gia Lai cũng đã ban hành Kế hoạch tổng thể về Festival Cồng chiêng Quốc tế năm 2009 tại Gia Lai. Theo đó, khác với kế hoạch được công bố trong cuộc họp báo được tổ chức tại Hà Nội và TP. HCM trước đó, dự kiến Festival Cồng chiêng Quốc tế năm 2009 tại Gia Lai từ 12 đến 15/11/2009 sẽ có 15 hoạt động chính. Ngoài lễ Khai mạc và Bế mạc được tổ chức tại Quảng trường 17-3 TP Pleiku, tỉnh Gia Lai, Festival còn có nhiều hoạt động đáng chú ý khác như: Trình diễn cồng chiêng từ 13 - 15/11/2009 tại Quảng trường 17-3, công viên Đồng Xanh...; Phục dựng Lễ đâm trâu mừng chiến thắng tại Khu du lịch sinh thái và lễ hội Về nguồn ngày 14/11/2009; Trình diễn chỉnh chiêng từ 14 - 15/11/2009 tại Công viên Diên Hồng; Và đặc biệt để những người dân Hà Nội chưa một lần đến mảnh đất Tây Nguyên cũng như chưa hiểu về cồng chiêng Tây Nguyên thì Triển lãm ảnh các học giả Pháp trước 1954 về “Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên từ 5 - 15/11/2009 tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam - Hà Nội sẽ đem đến một cái nhìn sâu hơn về văn hoá cũng như đời sống của đồng bào các dân tộc trên mảnh đất này...
Hồi hộp…đếm ngược thời gian
Chúng tôi đến xã Ia Mơ Nông - huyện Chư Păh vào buổi chiều muộn, mặc dù đây là giờ nghỉ ngơi nhưng thật ngạc nhiên bởi tiếng cồng chiêng vẫn vang lên đâu đó rất gần. Tiếng chiêng huyền ảo đưa chúng tôi đến với làng Mơ Rông Yố, thì ra Đội cồng chiêng của làng đang tập luyện, không khí thật đầm ấm thật khó tả khi bước chân vào không gian này. Mọi người ngồi quây quần bên nghệ nhân Rơ Chăm Vêk chỉnh chiêng để chuẩn bị cho Festival. Hỏi ra mới biết đây là những chiếc chiêng quý nhất mà người dân nơi đây còn lưu giữ cũng được đem ra chỉnh lại để chuẩn bị cho ngày hội lớn của cồng chiêng Tây Nguyên. Chiều muộn nhưng trước nhà rông văn hóa của làng, các nam thanh nữ tú tập luyện khá say mê, hứng thú... Tất cả dường như đã sẵn sàng cho ngày hội lớn để cồng chiêng Tây Nguyên một lần nữa vọng vang đầy kiêu hãnh trong Festival Cồng chiêng Quốc tế năm 2009 tại Gia Lai.
Ở làng Mơ Rông Yố trong những năm gần đây nhờ sự hỗ trợ của Ðề án bảo tồn không gian văn hóa cồng chiêng, văn hóa cồng chiêng đang được tiếp nối cho thế hệ trẻ. Nghệ nhân Rơ Chăm Vêk, người đã dồn hết tâm huyết của mình để bảo tồn cồng chiêng của làng cho biết: “Trước đây, do cuộc sống khó khăn, một số bà con đem cồng chiêng bán lấy tiền, một số thanh niên bị ảnh hưởng của văn hóa hiện đại nên quay lưng với văn hóa cồng chiêng, khiến đã xảy ra “chảy máu cồng chiêng” như báo chí phản ánh. Còn nay thì khác rồi, nhất là sau khi Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên được công nhận là Kiệt tác truyền khẩu và phi vật thể của nhân loại thì không ai đem cồng chiêng bán lấy tiền bạc nữa. Thanh niên, thiếu niên cũng nhận ra giá trị của văn hóa truyền thống của dân tộc mình vì vậy đã ra sức giữ gìn, phát huy”. Nhìn sâu vào mắt ông chúng tôi thấy hiện rõ sự vui vẻ, niềm tự hào khi bà con trong làng đã nhận ra giá trị của văn hoá truyền thống của đồng bào.
Hết sự ngạc nhiên này đến bất ngờ khác, tôi được biết để văn hoá cồng chiêng đi sâu vào mỗi tiềm thức dân làng thì mỗi tuần một lần, vào các ngày thứ bảy, chủ nhật Nghệ nhân Rơ Chăm Vêk lại cùng các nghệ nhân trong làng tổ chức truyền dạy cho thanh niên, thiếu niên tập đánh cồng chiêng, người biết kèm người chưa biết, để làm sao cho mỗi người phải biết kỹ thuật đánh được sáu cái chiêng trong một bộ chiêng của dân tộc Gia Rai. Với sự đầu tư của tỉnh, sự nỗ lực của các nghệ nhân trong làng, đến nay, mỗi khi gia đình nào trong làng Mơ Rông Yố có việc, tiếng cồng chiêng lại ngân vang khắp buôn, làng.
Đôi điều trăn trở
Festival Cồng chiêng quốc tế 2009 tại Gia Lai nhằm tôn vinh vị trí, ý nghĩa của văn hóa cồng chiêng trong truyền thống sinh hoạt văn hóa cộng đồng, các lễ hội truyền thống dân tộc, các nghi lễ và những tập tục... đây cũng là không gian để văn hóa cồng chiêng tồn tại và phát triển đã được những người thực hiện đề án nhận thức rõ, quan tâm khôi phục và bảo tồn. Tuy nhiên, trình diễn cồng chiêng không còn nguyên thủy như trước đây mà đã bị sân khấu hóa nhiều. Hy vọng rằng Festival diễn ra đi đôi với công tác bảo tồn hiện nay, thì việc phải tiếp tục tăng cường tuyên truyền, tổ chức các lớp truyền dạy đánh cồng chiêng ngay tại buôn, làng, thì điều quan trọng là phải tạo được không gian diễn tấu gần gũi, đưa cồng chiêng trở lại với môi trường nguyên thủy của nó mới là cách bảo tồn đúng hướng. Chỉ với những cách làm như vậy, cho đến nay, các buôn, làng ở Gia Lai không chỉ giữ gìn được cồng chiêng mà còn đưa văn hóa cồng chiêng "hòa nhịp" với cuộc sống đương đại.
(Theo VnMedia)
Các tin cũ hơn :
Trụ sở chính : Số 1159 Giải Phóng ,Quận Hoang Mai , Hanoi , Vietnam
Chi nhánh : Khách sạn Flower Garden - số 46 Nguyễn Trường Tộ ,Quận Ba Dinh , Hanoi, Vietnam
Điện thoại : 0986 990 933
Email : leoquangvn@gmail.com
Website : http://www.vietnamese-vietnamwar.co.cc